Vận dụng ẩn dụ ngữ pháp theo quan điểm ngữ pháp chức năng hệ thống vào việc bồi dưỡng học sinh giỏi tiếng Việt ở tiểu học

Tóm tắt

Ẩn dụ ngữ pháp (grammatical metaphor) là lý thuyết ngôn ngữ được Halliday đề cập lần đầu năm 1985, được xem là nguồn lực phong phú ở bình diện từ vựng - ngữ pháp. Ẩn dụ ngữ pháp tư tưởng - một trong ba loại ẩn dụ ngữ pháp theo quan điểm của ngữ pháp chức năng hệ thống, sử dụng danh hoá như một cơ chế hình thành ẩn dụ. Ẩn dụ ngữ pháp thức (ẩn dụ thức) thuộc ẩn dụ ngữ pháp liên nhân với phương thức quan trọng là chuyển đổi chức năng lời nói để thực hiện các vai trò và quan hệ xã hội trong mạng lưới quan hệ phức tạp, và thể hiện được tính liên nhân độc đáo trong văn bản. Bài báo viết khái quát những nét gần gũi, tương đồng giữa các khái niệm ngôn ngữ trên theo quan điểm ngữ pháp chức năng hệ thống, và các hiện tượng ngữ pháp truyền thống trong tiếng Việt: hiện tượng chuyển loại từ và vấn đề phân loại câu theo mục đích phát ngôn gián tiếp ở bậc tiểu học. Từ đó, các tác giả đề xuất xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh giỏi tiếng Việt ở bậc tiểu học phù hợp với mục tiêu môn học.